De Nederlandse politiek uitgelegd: parlement, coalities en de Koning

Het systeem in één blik

Nederland is een parlementaire democratie en een constitutionele monarchie. Ministers zijn verantwoording schuldig aan het parlement, niet aan de Koning. Omdat zetels bijna precies naar verhouding van de stemmen worden verdeeld, komen veel partijen in de Kamer en heeft al ruim een eeuw geen partij alleen een meerderheid gehad.

Twee Kamers, verschillende taken

Van verkiezing tot kabinet

1. 1
   Verkiezingsdag

   Kiezers stemmen op een persoon op een partijlijst. Zetels worden naar verhouding van de stemmen over partijen verdeeld.

2. 2
   Verkenning

   De nieuwe Tweede Kamer benoemt een verkenner die kijkt welke partijen kunnen samenwerken.

3. 3
   Onderhandeling

   Een informateur leidt de gesprekken over een coalitieakkoord. Dat kan maanden duren.

4. 4
   Formatie

   Een formateur, meestal de toekomstige premier, kiest de ministers en staatssecretarissen.

5. 5
   Beëdiging

   De Koning beëdigt het nieuwe kabinet op paleis Huis ten Bosch, gevolgd door de bekende bordesfoto.

Wat de Koning doet

Koning Willem-Alexander is koning sinds 30 april 2013. Hij is staatshoofd en formeel deel van de regering, maar ministers dragen de politieke verantwoordelijkheid voor alles wat hij zegt en doet. Sinds 2012 speelt de Koning geen rol meer bij de formatie.

De koninklijke familie

Paleizen die u kunt bezoeken

Paleis Noordeinde, Den Haag

Het werkpaleis van de Koning.

Huis ten Bosch, Den Haag

Het woonpaleis; nieuwe kabinetten worden hier beëdigd.

Koninklijk Paleis Amsterdam

Op de Dam; voor staatsbezoeken en op de meeste andere dagen open voor publiek.

Paleis Het Loo, Apeldoorn

Een voormalig koninklijk paleis, nu museum met beroemde tuinen.

Vaste momenten in het politieke jaar

1. Maart
   Gemeenteraadsverkiezingen (elke 4 jaar)

   De laatste waren in maart 2026.

2. Maart
   Provinciale Staten- en waterschapsverkiezingen (elke 4 jaar)

   Provinciale Staten kiezen daarna de Eerste Kamer.

3. Juni
   Europees Parlement (elke 5 jaar)

   Nederland kiest 31 Europarlementariërs.

4. 3e dinsdag van september
   Prinsjesdag

   De Koning leest de troonrede voor en de regering presenteert de begroting en het Belastingplan voor volgend jaar.

Europa, Rijk, provincie, gemeente